Dijital Oyun Karakterlerinin Çocuklar Üzerindeki Etkisi: Çözüm Önerileri ve Riskler
Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte dijital oyunlar, çocukların sosyalleşme sürecinde önemli bir rol oynamaya başladı. Ancak, bu oyunların karakterleri çocukların davranışlarını nasıl etkiliyor? Oyun bağımlılığı ve davranış bozukluklarının önlenmesi için ebeveynlere ne gibi görevler düşüyor?
Teknolojinin hızlı gelişimi ile birlikte çocukların dijital dünyaya bağımlı hale gelmesi, günümüzün önemli sosyal konularından biri haline gelmiştir. Bilgisayar oyunları, çocukların sosyalleşme sürecinde önemli bir araç olarak yaşamlarına dâhil olmaktadır. Araştırmalar, dijital oyun karakterleri ile bağ kuran çocukların bu karakterlerin davranışlarını taklit ettiğini ortaya koymaktadır. Özellikle olumlu özelliklere sahip karakterlerin çocukların sosyal becerilerini geliştirmede olumlu bir rol oynadığı gözlemlenmektedir (Smith, 2018).
Dijital oyunlar, çevrimiçi ve hikayeli olmak üzere iki ana başlık altında incelenebilir. Hikayeli oyunlarda asıl amaç, bölüm bölüm ilerleyerek hikayenin sonuna ulaşmak ve oyuncuyu hikayenin içine dahil etmektir. Çocukların oyun karakterleri ile özdeşleşme davranışı, sosyal ortamlarda davranış değişikliklerine yol açabilir. Ebeveynler, bu değişimi sıkça küfürlü konuşma, oyun grupları dışında asosyallik ve şiddete eğilimli olma durumu olarak gözlemlemektedir. Çevrimiçi (online) oyunlarda ise çocuklar kendi karakterlerini oluşturup, oyun alanı tasarlayarak "tanrı rolü" üstlenirler. Bazı oyun karakterleri ise çocuklara yanlış vücut imajı ve cinsiyet rolleri ile ilgili mesajlar verebilir. Özellikle idealize edilmiş veya stereotipik beden tiplerine sahip karakterler, çocukların kendilerini olumsuz değerlendirmelerine ve benlik saygısının azalmasına neden olabilir (Ferguson, 2020). Oyun karakterlerinin kişiselleştirilebilmesi, çocukların kendilerine benzer karakterler tasarlayıp oyunu daha gerçekçi hale getirmelerini sağlar. Ancak bu durum, çocuklarda oyun bağımlılığına neden olabilmektedir. Bu nedenle, ebeveynlerin çocukları ile yeterince ilgilenmediği durumlarda, çocuklar oyun karakterlerini rol model olarak benimsemektedirler. Çocuklara oyunları yasaklamak ve ceza vermek bir çözüm olmadığı gibi, aynı zamanda çocuğun aile ile olan iletişimini zayıflatmaktadır.
PEGI'nin Rolü
PEGI (Pan European Game Information), dijital oyunların değerlendirilmesi ve sınıflandırılması için oluşturulan uluslararası bir sistemdir. Beş farklı yaş grubu ve sekiz farklı içerik tanımlayıcıdan oluşan PEGI, Avrupa Birliği ülkelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. 2003 yılından bu yana kullanılan PEGI, çocukları korumada önemli bir rol oynamaktadır. Ebeveynler ve çocuklar, oyun oynarken içeriklere dikkat etmeli ve psikolojik zarar görmemek için uluslararası PEGI sembollerini dikkate almalıdır. Belirlenen yaş grupları, oyunun içeriğinin o yaş grubundaki bireylerin zihinsel gelişimine etkisi olup olmayacağına yönelik olarak belirlenmiştir. Bu yöntem ile çocukların psikolojik ve sosyolojik tehlikelere maruz kalmasının önlenmesi amaçlanmıştır.
Somut Ürünlerin Pazarı
Sanal dünyanın gerçek dünyaya yansıması olan somut ürünler; oyun CD'leri, korsan kopyaları ve karakter oyuncaklarının satışı küresel bir pazara dönüşmüş durumdadır. Bu pazar o kadar büyüktür ki, figürlerin orijinal olmayanları ucuz ve kanserojen içeren plastik malzemelerden yapılmakta ve oyuncak piyasasında yaygın bir şekilde satılmaktadır.
Oyunların Davranışsal Etkileri
Bazı dijital oyunlar çocuklarda davranış bozukluklarına da neden olabilmektedir. Bunun en güncel örneği, "Poppy Playtime" adlı hayatta kalma-korku oyunudur. Oyundaki baş karakter Huggy Wuggy'nin yakaladığı kişinin boynunu sıkma eyleminden etkilenen çocuklar, arkadaşlarının veya kardeşlerinin boğazlarını sıkarak onlara zarar verme davranışı sergilemiştir. Bu nedenle oyunun satışı çoğu ülkede olduğu gibi Türkiye'de de 2022 yılında yasaklanmıştır (TGRT Haber, 2024). Çocuklarda oyun bağımlılığı ve bilinçsiz katarsisin temel sebeplerine bakıldığında, ebeveynlerin çocukları ile yeterince ilgili olmamaları durumunda çocukların rol model olarak oyun karakterlerini benimsediği sonucu ortaya çıkmaktadır. Ebeveynlerin dijital okur-yazarlık eğitimi alması, çocuk gelişimi ve pedagoji konusunda kendilerini geliştirmeleri, çocuklarıyla sağlıklı iletişim kurarak dijital ortamlarda geçirilen sürenin sınırlandırılması bu sorunun çözümünde anahtar rol oynamaktadır.
Kaynakça
Smith, J. (2018). Digital Game Characters and Their Impact on Child Development. Journal of Child Psychology.
Ferguson, C. (2020). Body Image and Gender Roles in Digital Games: Implications for Child Development. Journal of Media Studies.
TGRT Haber. (2024). "Poppy Playtime" Oyunu Yasaklandı. https://www.tgrthaber.com/teknoloji/poppy-playtime-oyunu-cocuklari-tehdit-ediyor-2849681