Popüler Kahramanlar ve Çocuklar

Teknolojinin gelişmesi ile birlikte sinema sektöründeki süper kahramanlar çocukların hayatlarının bir parçası olmuş durumda. Dünyayı kurtarmak için kötüler ile savaşmak, kahraman olmak ya da hayallerindeki prensese dönüşerek fantastik dünyayı yaşamak onların zihin sınırında haz duymalarını sağlıyor. Çocuklar kendisini ve çevresini tanımaya başlarken bir şeyleri taklit etme eğilimi gösteriyor. Tam da bu noktada popüler sinema karakterleri çocuklar için bir taklit unsuru haline geliyor. Çocuklar izledikleri filmlerde sıklıkla kendilerinde eksik olduğunu düşündükleri veya kendi evlerinde taklit etmek istedikleri ancak bunu yapamadıkları davranışları sergileyen karakterlerle özdeşleşebiliyor. Bu özdeşleşme, gerçek ile film arasındaki ayrımın bulanıklaştığı bir karakterleri somutlaştırma hissine yol açabiliyor. Gelişim Akademisi’nden Serap Duygulu’ya (2013) göre, çocuklar izledikleri sinema filmlerinde genellikle kendilerinde eksik bulduğu veya evde yapmak isteyip yapamadıkları davranışları sergileyen karakterler ile kurdukları özdeşim kendilerini bir süre sonra o karakterler sanmalarına ve gerçekle film arasındaki dengeyi unutmalarına sebep oluyor.

Küresel pazar koşullarında tüketim unsuru olarak çocuklara sunulan popüler kahramanların olduğu oyuncaklar, kostümler ve lisanslı kırtasiye malzemeleri çocuklar tarafından oldukça ilgi görüyor. Metalaştırılan çocuk hayalleri bu anlamda aileleri de maddi olarak zorluyor. Günümüzde çocukların süper kahramanları benimseme şekilleri, cinsiyetlerine göre farklılık da gösterebilmekte. Kız çocukları daha çok güzellik ve mükemmeliyet, erkek çocukları ise güç ve yenilmezlik karakterleri baskın olan kahramanları tercih etmekte. Gündelik hayat içerisinde çocuk, izlediği süper kahramanın etkisi altında kalarak davranışlarını da bu doğrultuda şekillendiriyor (Akdağ & Yavalar, 2017). Çocukların hayal gücünde şiddet unsurları farklı kavramlar ile karşılaşıldığında ortaya çıkıyor. Çocuğun zarar verme davranışı kendileri ile özdeşim kurulan kahramanların sahip olduğu içerik ile şekilleniyor. Davranış kalıplarını örnek alan çocuklar için bu kahramanların doğru kullanılması bu anlamda büyük önem taşıyor. Çocukların sanal dünyada edindikleri davranışları gerçek yaşama uygulama eğilimleri çok tehlikeli boyutlara ulaşabiliyor ve çocuklar bu durumlarda zarar görebiliyor (Sabah, 2023).

Psikolojik danışman Ayça Sena sinemadaki popüler kahramanların çocuklar üzerindeki etkisi hakkında şunları söylüyor: “İdolleştirme ve taklit dediğimiz iki kavramın ortaya çıkarabileceği boyutları görüyorum. İdolleştirdiğin bireyi eğer gerekli gelişim döneminde değilsen sadece iyi yanını alarak rol model almazsın ve bunun yanına taklit de eklersek gün geçtikçe o kişiye dönüşürsün. Günümüzde veya geçmişte her karakterin iyi olmadığını varsayarsak, çocuklar dünyayı kurtaran bir kahramanın yeri geldiğinde hümanist yaklaşımdan uzak olarak işlediği cinayetleri de bünyesine katabilir. Buna örnek olarak bir çocukla yaptığımız görüşmede, neden popüler bir kahraman olmak istiyorsun sorusuna, ‘kötüleri öldürür polislere yardım ederim’ şeklinde yanıt verdiğini hatırlıyorum. Bu da günümüzde doğru ve ahlaklı bir davranışı direkt olarak karşılamıyor, yasa kanun evresinde çocuğun karşıt ve hırçın olmasına etki gösteriyor.”

Danışman Sena, popüler kahramanların çocuklara yönelik toplumsal klişeler de ürettiklerini dile getirerek, “Günümüzde, kız çocukların daha çok nahif ve prenses diye adlandırdığımız karakterlere yönelip onların dış görünüşlerini örnek alırken; erkek çocukları daha sert ve acımasızlık düzeyi yüksek karakterlere yönelip, yüceltme duygusunu geliştirdiklerini” ifade ediyor. Bu durum ise, çocukların içinde yaşadıkları toplumdan öğrendikleri cinsiyet kalıplarını ve bu kalıpların cinsiyete ilişkin kimliklerini etkilediklerine de dikkat çekiyor.

Son olarak popüler kahramanların çocuklar üzerinde olumlu etkilerinden daha çok olumsuz etkileri olduğu gözlemleniyor (Duygulu, 2013). Bu noktada ebeveynlerin çocuklar ile daha çok etkileşim halinde ve çocuklarının etkilendiği popüler kahramanlar hakkında fikir sahibi olmaları gerekiyor. Doğru medya okuryazarlığı, ebeveynlerin çocuklarını sanal kahramanların olumsuz etkilerinden koruma ve çocukları yönlendirmelerinde en etkili yöntem olarak görülüyor.