Sosyal Medyanın Gençlerdeki Güzellik Algısı Üzerindeki Etkileri
Sosyal medya platformlarında filtre ve düzenleme araçlarının kullanımı, idealize edilmiş bir görünüm sunma baskısıyla birlikte, ergenlerin güzellik algısı üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor. Uzman Aile Danışmanı Müjgan Kocabaş, Psikolojik Danışman Şeyda Himmetoğlu, Mercan Göktepe ve Zehra Karakaya ergenlik çağındaki kızların sosyal medyada karşılaştıkları güzellik algısının benlik saygısı, beden imajı ve psikolojileri üzerindeki etkilerini anlattı.
Sosyal medyanın gençler üzerindeki etkileri üzerine yapılan araştırmalar, artan sosyal medya kullanımı ile izolasyon, düşük benlik saygısı, olumsuz beden imajı, anksiyete, depresyon ve beden memnuniyetsizliği duyguları arasında bir ilişki olduğunu ortaya koyuyor. Bir çalışma (Primack et al., 2017), sosyal medya kullanımı arttıkça algılanan sosyal izolasyonun arttığını, bunun da öz saygının azalmasına ve beden imajı hakkında olumsuz düşüncelere yol açtığını gösteriyor. Bir başka rapor (Royal Society for Public Health, 2017), Instagram, Facebook ve Snapchat gibi platformların, kendilerini başkalarıyla kıyaslama ve olumsuz benlik algıları geliştirme eğiliminde oldukları için gençler arasında daha yüksek düzeyde anksiyete ve depresyona katkıda bulunduğunu ortaya koyuyor. Ayrıca, yoğun sosyal medya kullanımı ergenlerde depresyon, anksiyete ve düşük benlik saygısı ile ilişkilendiriliyor. Sosyal medyada idealize edilmiş güzellik standartlarına sürekli maruz kalmak da yetersizlik duygularına ve vücut memnuniyetsizliği ve yeme bozuklukları geliştirme riskinin artmasına neden oluyor (Vannucci et al., 2019; Fardouly et al., 2015).
Uzman Aile Danışmanı Müjgan Kocabaş, Psikolojik Danışman Şeyda Himmetoğlu, Mercan Göktepe ve Zehra Karakaya ile ergenlik çağındaki kızların sosyal medyada karşılaştıkları güzellik algısının benlik saygısı, beden imajı ve psikolojileri üzerindeki etkilerini konuştuk. Uzmanlara göre, sosyal medya farklılıkları görmezden gelme eğilimi göstererek farklı görünüme sahip olanların kendilerini dışlanmış ve ötekileştirilmiş hissetmelerine sebep olabiliyor. Bu zararlı etkilere karşı koymak için gençleri, genellikle filtrelerle zenginleştirilen sosyal medya görüntülerinin gerçekçi olmayan doğası hakkında eğitmenin önemine dikkat çeken uzmanlar, sosyal medyada geçirilen aşırı zamanın sınırlandırılması ve gençlere sağlıklı bir özgüven inşa etmeleri için destek sağlanması için çaba gösterilmesi gerektiğine vurgu yapıyor.
“Estetik müdahalelere yönelme isteği artıyor”
Psikolojik Danışman Şeyda Himmetoğlu, sosyal medyada sunulan kusursuz ve idealize edilmiş beden ölçülerinin, kız çocuklarında eksiklik algısı ve yetersizlik hissi yaratabildiğine dikkat çekerek şunları söylüyor: “Bu durum, özgüven eksikliği, depresyon, yeme bozuklukları ve beden algısı problemlerine yol açabiliyor. Kızlar, sosyal medyada gördükleri kusursuz bedenlere ulaşamadıklarını düşünerek kendilerini çirkin ve değersiz hissediyorlar. Bu durum, özgüvenlerini zedeliyor ve benlik algılarını olumsuz etkiliyor. Sosyal medyada dayatılan güzellik standartlarına uymak için estetik müdahalelere yönelme isteği artıyor. Ergenlik döneminde bedenleri gelişmekte olan kızlar, bu baskıya karşı daha savunmasız hale geliyor. Estetik müdahaleler, kız çocuklarının beden algısını bozabilir, özgüvenlerini zedeleyebilir ve depresyona yol açabilir. Ayrıca, estetik operasyonların riskleri ve komplikasyonları da göz ardı edilmemeli.”
Mükemmelliğin Gölgesinde Özgüven Mücadelesi
Psikolojik Danışman Mercan Göktepe, sosyal medyanın ergenlik çağındaki kızların özgüveni ve beden imajı üzerindeki etkisini tartışıyor. Sosyal medyanın genellikle ulaşılamaz güzellik standartlarını teşvik ettiğini, genç kızların kendilerini yetersiz hissetmelerine ve bedenleri hakkında olumsuz düşüncelere sahip olmalarına yol açtığını vurgulayan Göktepe, bu durumun depresyon ve anksiyete gibi ruh sağlığı sorunlarına yol açabildiğine dikkat çekiyor. “Sosyal medya aynı zamanda özsaygıyı da olumsuz etkilemektedir, zira sürekli başkalarıyla kıyaslama ve mükemmellik arayışı özdeğer duygularını azaltabilir.” diyen Göktepe, kız çocuklarını sosyal medyadaki güzellik algısından korumak için ebeveynlerin ve eğitimcilerin sosyal medyanın gerçekçi olmayan doğasını açıklamalarını ve farklı güzellik türlerini teşvik etmelerini öneriyor. Ayrıca, bedeni onaylama ve kendini sevmeyi teşvik etmenin yanı sıra sağlıklı bir beden imajını destekleyen faaliyetlerde bulunmak da yardımcı olabildiğini ekleyen Göktepe, “kız çocukları kendi değerlerine ve güçlü yönlerine odaklanmaya, sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemeye ve sevdikleriyle vakit geçirmeye öncelik vermeye teşvik edilir. Açık iletişim, destek, sosyal medya kullanımının denetlenmesi ve internet güvenliği konusunda farkındalık ebeveynler için önemli sorumluluklardır. Bu bulgular ve öneriler, kız çocuklarının sosyal medyanın etkilerinden kurtulmalarına ve özgüvenlerini korumalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır.” diyor.
Ebeveynler ne yapmalı?
Aile danışmanı Müjgan Kocabaş ve Psikolojik Danışman Şeyda Himmetoğlu’na göre ebeveynler çocuklarıyla açık ve dürüst bir iletişim kurmalı, onlara sevildiklerini ve kabul edildiklerini hissettirmeli. Ayrıca onları sosyal medyada tasvir edilen gerçekçi olmayan güzellik standartları konusunda eğitmeli ve bu standartların tehlikeleri hakkında farkındalık yaratmalıdırlar. Öneriler arasında ergenlik döneminin genel ve duygusal özellikleri hakkında bilgi vermek, sosyal medyadaki algı hatası ve gerçeklik hakkında çocukları eğitmek, psikolojik dayanıklılığı ve pozitif psikolojiyi desteklemek, öz saygıyı teşvik etmek için ebeveyn tutumları ve ilişkileri hakkında bilgi vermek, sevilecek farklı alanları vurgulamak ve istenen bir beden için sporun ve sağlıklı beslenmenin önemini anlatmak yer alıyor. “Ergenlik döneminin özellikleri iyi tanımlanmalı, uzman ve aile arasında ortak iletişim kurulmalıdır. Ergenin sorunlarını ve kaygılarını sakin ve ciddi bir şekilde ele almak, nasihat ve kötü örneklerden kaçınmak ve gerçekçi açıklamalar yapmak önemlidir.” diyen Kocabaş şöyle devam ediyor: “Ergenlerin sosyal, psikolojik ve genel sorunlarını anlamak çok önemlidir. Sosyal medyanın güzellik algısı üzerindeki etkilerini en aza indirmek ve ergen kızları olumsuz etkilerinden korumak için ebeveynler ve uzmanlar arasında iş birliği gerekiyor.” Psikolojik Danışman Zehra Karakaya'ya göre pandemi sürecinde çocuklar arasında artan sosyal medya kullanımı, özellikle ergenlik çağındaki çocuklarda beden algısı ve güzellik algısıyla ilgili sorunlara yol açtı. Ebeveynler kendi kullanım alışkanlıkları ve disiplin eksikliği nedeniyle çocuklarına sınır koymakta zorlanıyor, bu da çocukların kontrolsüzce onların izinden gitmesine neden oluyor. TikTok gibi sosyal medya platformları da bu sorunların artmasında önemli bir etkiye sahip ve çocukların yaşlarından büyük kıyafet ve makyaj tercihleri yapmalarına yol açıyor. Bu sorunlar öğrencilerin akademik performansını ve sosyal hayatını olumsuz etkiliyor. Karakaya, okullarda cep telefonu kullanımının yasaklanması, evde kontrollü sosyal medya kullanımının teşvik edilmesi ve öğrencilere yönelik sosyal medyanın doğru kullanımına ilişkin seminerler düzenlenmesi gibi tedbirlerin hayata geçirilmesi yoluyla okulların ve ailelerin bu sorunu ele almasının önemine dikkat çekiyor. “Ancak asıl çözüm ebeveynler ve öğretmenlerin iş birliğinde yatmaktadır.” diyen Karakaya, öğrenciler için rol model olmaları ve onları sosyal medyanın olumsuz etkilerine karşı yönlendirmeleri gerektiğini vurguluyor.
Kaynakça:
Primack, B. A., Shensa, A., Sidani, J. E., Whaite, E. O., Lin, L. Y., Rosen, D., Colditz, J. B., Radovic, A., & Miller, E. (2017). Social Media Use and Perceived Social Isolation Among Young Adults in the U.S. American Journal of Preventive Medicine, 53(1), 1-8. doi:10.1016/j.amepre.2017.01.010
Royal Society for Public Health. (2017). #StatusOfMind: Social media and young people's mental health and wellbeing. Retrieved from: https://www.rsph.org.uk/our-work/policy/social-media-and-young-people-s-mental-health-and-wellbeing.html
Vannucci, A., Flannery, K. M., & Ohannessian, C. M. (2019). Social media use and anxiety in emerging adults. Journal of Affective Disorders, 207, 163-166. doi:10.1016/j.jad.2016.08.040
Fardouly, J., Diedrichs, P. C., Vartanian, L. R., & Halliwell, E. (2015). Social comparisons on social media: The impact of Facebook on young women's body image concerns and mood. Body Image, 13, 38-45. doi:10.1016/j.bodyim.2014.12.002