Sosyal medya, ergenlik çağındaki kız çocuklarının beden algısını ve benlik saygısını nasıl etkiliyor? Psikolog Fatma Gülpınar ve Göksu Gülpınar, ergenlerin sosyal medya ve sanal meşhurlardan nasıl etkilendiğini değerlendirdi. Sosyal medyanın ergenler üzerindeki baskısını ve bu baskının beden algısı, estetik kaygılar ve yeme bozuklukları gibi sorunlara yol açtığını vurgulayan Fatma Gülpınar, ailelerin ve okulların bu konuda bilinçli hareket etmesinin önemine dikkat çekiyor.
Sosyal medya, gençlerin kendilerini sürekli olarak başkalarıyla kıyasladığı bir platform haline geldi. En çok beğeni alan, dikkat çekici videolar ve fotoğraflar paylaşan kişiler, ergenlerin rol modelleri haline geliyor. Psikolog Fatma Gülpınar, bu durumun gençlerde beden algısı bozukluklarına, özgüven kaybına ve ruhsal sağlık problemlerine yol açtığını belirtiyor. Ergenlik döneminde gençlerin bedenleriyle ilgili kaygılarının yoğun olduğunu vurgulayan Gülpınar, sosyal medyada idealize edilen güzellik standartlarının gençleri gerçekçi olmayan hedeflere yönlendirdiğini ifade ediyor. Bu durum, genç kızların bedenlerinden memnun olmamalarına ve yeme bozuklukları, depresyon gibi ciddi ruhsal sağlık problemleri yaşamalarına neden olabiliyor.
Kozmetik ürünler ve estetik ameliyatlar
Sosyal medyada görülen tek tip güzellik algısı, genç kızları erken yaşlarda kozmetik ürünler kullanmaya ve estetik ameliyatlara yönlendirebiliyor. Göksu Gülpınar, bu durumun maddi ve ruhsal çöküntülere neden olabileceğini belirtiyor. Araştırmalar, genç kızların büyük bir kısmının sosyal medyada paylaştıkları fotoğrafları filtreleyerek değiştirdiğini, ancak bu fotoğrafların bile çoğunlukla beğenilmediğini gösteriyor (Dove, 2019). Ailelerin ve okulların gençleri desteklemesi ve onlara doğru rehberlik yapması büyük önem taşıyor. Ailelerin çocuklarına iyi bir model olması, sosyal medyayı bilinçli kullanmaları ve çocuklarını dış görünüşleri yerine yetenekleri ve başarıları için övmeleri gerekiyor. Psikologlar, ebeveynlerin çocuklarına değer verdiklerini ve onları anladıklarını hissettirmelerinin önemli olduğunu vurguluyor (Palfrey ve Gasser, 2008). Psikologlar, ailelerin çocuklarıyla bu konuları konuşmasının ve sosyal medya içeriklerini eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirmelerini sağlamasının önemini vurguluyor (Livingstone, 2009). Okullarda sosyal etkinliklerin ve yetenek geliştirme programlarının artırılması, gençlerin yeteneklerini keşfetmelerine ve kendilerini daha iyi ifade edebilmelerine yardımcı olabiliyor. Sanat, spor ve bilim gibi alanlarda başarılı olan kişilerin gençlere rol model olarak sunulması, onların doğru yönlendirilmesine katkı sağlayabiliyor (Boyd, 2014).
Uzman Psikolog ve Psikodramatist Fatma Gülpınar, ergenlerin sosyal medya kullanımının beden algısı üzerindeki etkilerini değerlendirerek önemli açıklamalarda bulundu. Gülpınar, özellikle ergenlerin sosyal medyada karşılaştıkları idealize edilmiş güzellik algılarının gençlerin ruhsal ve bedensel sağlığına olumsuz etkiler yapabileceğine dikkat çekti.
Ergenlerde model arayışı ve sosyal medyanın rolü
Gülpınar, ergenlerin model arayışı içinde olduklarını ve sosyal medyada en çok beğeni alan, süslenen, gezen, yiyen ve içen ünlülerin gençler için birer rol model haline geldiğini belirtti. Bu durumun ergenlerin bedensel kaygılarını arttırdığını ifade eden Gülpınar, idealize edilmiş güzellik algısının gençler arasında gerçekçi olmayan güzellik standartları yarattığını vurguladı. Ergenlerin sosyal medyada beğeni almak için sürekli olarak kendilerini filtrelerle ve değişik pozlarla sunma çabasında olduklarını, bunun da ruhsal sağlıklarını olumsuz etkilediğini söyledi. Gülpınar, ergenlerin sosyal medyada idealize edilen bedene ulaşmak için yeme bozuklukları, aşırı diyetler ve kozmetik ürünlere yönelme gibi davranışlara başvurabileceğini ifade etti. Özellikle pahalı kozmetik ürünlere ulaşamayan gençlerin ruhsal çöküntü yaşama riskinin yüksek olduğunu belirten Gülpınar, bu tür durumların hem beden hem de ruh sağlığını olumsuz etkileyebileceğini dile getirdi. Yapılan araştırmalara göre, 10-15 yaş arası kız çocuklarının %80'inin sosyal medyada en az bir kez filtre kullanarak görünümlerini değiştirdiğini belirten Gülpınar, bu oranların gençlerin gerçekçi olmayan güzellik standartlarına olan bağımlılıklarını ortaya koyduğunu söyledi. Gülpınar, "Her 5 kızdan sadece biri sosyal medyada filtrelenmiş fotoğrafını beğeniyor. Bu durum, gençlerin bedeniyle barışık olamamalarına ve estetik operasyonlara yönelmelerine neden olabiliyor" dedi.
Güzellik algısının ergenlik çağındaki kız çocuklarına etkileri
Sosyal medya, günümüzün en etkili iletişim araçlarından biri haline geldi. Ancak, sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkileri konusunda endişeler de artıyor. Özellikle ergenlik çağındaki kız çocukları, sosyal medyada yüceltilen güzellik algılarından derinlemesine etkileniyor. Psikolog Göksu Gülpınar, sosyal medyada belirli bir fiziksel görünümün yüceltilmesinin gençler üzerinde ciddi etkileri olduğunu belirtiyor. Gülpınar, "İnce olmak, kıvrımlı olmak, büyük dudaklara ve çekik gözlere sahip olmak gibi fiziksel özellikler öne çıkarılıyor. Bu da estetik operasyonlarda ve kozmetik sektöründe büyük bir patlama yarattı," diyor. Sosyal medyanın gücü, özgün görünümün kaybolmasına ve tek tip bir fiziksel görünümün idealize edilmesine yol açıyor. Gülpınar, gençlerin bu içeriklerin yarattığı risklere daha açık olduğunu vurguluyor. Ergenlik dönemi, beden algısının ve özgüvenin şekillendiği bir dönemdir. Sosyal medyadaki gerçek dışı görünümleri gerçek gibi algılayabilen gençler, bu idealleşmiş görünüme ulaşmak için sağlıksız yöntemlere başvurabiliyorlar. Şok diyetler, ağır spor programları ve estetik operasyonlar gibi yöntemler, gençlerin sağlığını tehdit edebiliyor. Ergenlik döneminin, bedene dönük dikkatin arttığı bir dönem olduğunu belirten Gülpınar, "Gençler, değişen bedenlerini tanımaya ve ona uyum sağlamaya çalışırken, dışarıdan gelen bedenle ilgili mesajlara karşı daha hassastır," diyor. Akranlarının beğenilerinin gençler üzerinde büyük bir etkisi olduğunu ve bu durumun yeme bozuklukları ve beden algısı bozukluklarına yol açabileceğini ekliyor.
Benlik saygısı ve özgüven
Psikolog Göksu Gülpınar, ergenlik döneminde benlik saygısının ve özgüvenin şekillendiğini belirtiyor. Sosyal medya, gençlerin kendilerini ve değerlerini bu platformlar üzerinden tanımlamasına yol açabiliyor. Gülpınar, "Sosyal medya, olduğumuzdan daha güzel, daha atletik, daha mutlu, daha zengin ve daha sosyal göründüğümüz bir vitrindir," diyor. Gençler, bu gerçek dışı görüntülerle kendilerini karşılaştırarak, başarısız ve yetersiz hissedebiliyorlar.
Ebeveynler ve okulların rolü
Psikolog Göksu Gülpınar, ebeveynlerin ve okulların gençlere sosyal medyanın gerçek hayatı yansıtmadığını öğretmeleri gerektiğini vurguluyor. Sosyal medyanın olumlu kullanımı teşvik edilmeli ve gençlere sanat, spor ve bilim gibi alanlarda kendilerini ifade etme fırsatları sunulmalı. Göksu Gülpınar, "Uzaya çıkan ilk Türk astronotumuz ve dünya çapında üstün başarılar sergileyen kadın milli voleybol takımımız, gençlere örnek olmalı ve hayal kurabilecekleri, kendini gerçekleştirebilecekleri türlü alanlar olduğunu göstermelidir," ifadelerini kullanıyor. Uzman Psikolog Fatma Gülpınar ise, çocukların en çok ailedeki rol modellerini takip ettiklerini belirterek, ailelerin çocuklarına olumlu model olmalarının önemine dikkat çekti. Aile içinde fiziksel görüntüden ziyade, çocuğun yetenekleri ve becerileri üzerine odaklanılması gerektiğini vurgulayan Fatma Gülpınar, sosyal medyanın etkileri konusunda aile toplantıları yaparak bu konuların konuşulmasını önerdi. Okullarda çocukların yeteneklerini keşfetmeleri için sanat, spor ve diğer sosyal etkinliklerin desteklenmesi gerektiğini ifade eden Fatma Gülpınar, bu tür etkinliklerin çocuğun sosyalleşmesine ve kendini ifade etmesine yardımcı olduğunu belirtti. Ayrıca, medyada da gerçekçi güzellik standartlarının ve başarıları ile öne çıkan kişilerin yer almasının önemini vurgulayan Fatma Gülpınar, "Sanal meşhurların yerine, tarihe iz bırakan başarılı insanların ön plana çıkarılması gençler için daha sağlıklı olacaktır" diyor.
Kaynakça:
Boyd, D. (2014). It's Complicated: The Social Lives of Networked Teens. Yale University Press.
Dove. (2019). Dove Self-Esteem Project: Research Findings.
Livingstone, S. (2009). Children and the Internet: Great Expectations, Challenging Realities. Polity Press.
Palfrey, J., & Gasser, U. (2008). Born Digital: Understanding the First Generation of Digital Natives. Basic Books.
