Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bakımından Çizgi Filmler

Pazarlama stratejisine dayanan çizgi filmlerle aşılanan cinsiyet ayrımları, çocuklar üzerinde ciddi sonuçlar doğuruyor. Toplumsal cinsiyet rollerinin insanlar üzerindeki etkisi göz önünde bulundurulduğunda, medyanın bu konudaki üstünlüğü göz ardı edilmemelidir. Toplumda cinsiyet ayrımları, etkisi altında kalınan kültür ile doğru orantılıdır. Günümüzde dijital medya bu konuda en üst sıralarda yer alsa da, televizyonun baskınlığı her zaman devam etmekte ve ticari kaygı ile hazırlanan çizgi filmler, cinsiyet ayrımı barındıran içerik özellikleri ile çocuklar üzerinde ciddi sonuçlar doğurmaktadır.

Toplumsal cinsiyet rollerinin çocuklar üzerindeki etkilerini inceleyen birçok araştırma, medyanın bu konuda önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Türkoğlu (2022) tarafından yapılan araştırma, TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerde belirgin cinsiyet vurgularının olduğunu ortaya koymaktadır. Benzer şekilde, Şen (2020), annelerin çocuklarına şiddet içerikli çizgi filmler izletmek istemediğini ve daha eğitici içeriklere yöneldiklerini bulmuştur. England, Descartes ve Collier-Meek (2011), Disney prenses filmlerinde kadın karakterlerin pasif ve kurtarılmayı bekleyen roller üstlendiğini belirtmiştir. Orenstein (2011) ise bu tür rollerin kız çocuklarında özgüven eksikliğine yol açabileceğini vurgulamaktadır. Auster ve Mansbach (2012) ise oyuncak sektörünün çizgi filmlerle nasıl şekillendiğini ve cinsiyet rollerinin nasıl pekiştirildiğini incelemiştir. Bir araştırmaya göre, TRT Çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerde kadın ve erkek karakterler arasında belirgin bir cinsiyet vurgusu ve cinsiyet özelliklerinin öne çıkarıldığı görülmektedir (Türkoğlu, 2022). Benzer sonuçlara sahip bir başka araştırmada (Şen, 2020), annelerin çocukları için şiddet, silah ve dövüş gibi içeriklere sahip çizgi filmleri izlemelerini istemedikleri bulgusu ortaya çıkmıştır. Bu araştırmaya göre, annelerin Keloğlan Masalları, Niloya, Pepee ve Rafadan Tayfa gibi çizgi filmlerin yayınlandığı TRT Çocuk kanalının çocukları tarafından izlenmesini istedikleri görülmektedir.

Cinsiyet kalıplarına vurgu yapılan Niloya ve Pepee çizgi filmlerinde, kadın karakterlerin genellikle pembe renk giydiği ve erkek karakterlerin mavi ve kahverengi kıyafetler giydikleri dikkat çekmektedir. Aynı şekilde Rafadan Tayfa ve Niloya çizgi filmlerinde erkek karakterlerin genellikle bir meslek ile ilişkilendirildiği, fakat kadın karakterlerin herhangi bir meslek ile ilişkilendirilmediği görülmektedir. Başka bir yapım olan Keloğlan Masalları çizgi filminde, Keloğlan karakterinin sürekli macera peşinde koştuğu, fakat Balkız karakterinin çoğunlukla annesine yardım etmek amacıyla ev işi yaptığı gösterilerek çocukların zihninde cinsiyet kalıpları oluşturulmaktadır.

Disney Channel’ın süslü prenses dünyası da kız çocukları için kurgulanmış bir örnektir. Hayal gücü bakımından yaratıcı olsa da, her prensesin kurtarılmaya muhtaç oluşu ve kurtaran kişinin her zaman bir erkek karakter oluşu, hayatlarının ileriki dönemlerinde kız çocuklarda ciddi sorunlara dönüşebilmektedir (Orenstein, 2011). Zor durumlarda erkekler tarafından kurtarılmayı beklemek, çizgi filmler aracılığıyla kız çocuklarının algısına işlenmektedir. Aynı şekilde erkek çocuklara bir kurtarıcı rolü benimseterek karşı cins üzerinde baskınlık algısı oluşturulmaktadır. Bu zincirleme olaylar silsilesi, kelebek etkisi misali kalıplaşan ataerkil sisteme dönüşmektedir (England, Descartes, & Collier-Meek, 2011).

Çizgi filmler ile benimsenen cinsiyet ayrımı, ticari sektörde ayrıca bir sömürü aracı olarak kullanılmaktadır. Öyle ki, erkek çocuklar için oyuncak arabalar ve dövüş aletleri gibi oyuncaklar üretilirken, kız çocuklar için Disney’in prenses dünyasındaki oyuncak bebekler üretilmektedir. Bu şekilde, çizgi filmlerin çocuklar üzerindeki cinsiyet yapısı adım adım tüm sektörü besler hale gelmektedir (Auster & Mansbach, 2012). Bu kadar olumsuzluğun içinde elbette eğitici öğeler barındıran çizgi filmleri de atlamamak gerekir. Ne kadar toplumsal cinsiyet ayrımı yapılsa da, bazı çizgi filmlerin verdiği eğitici mesajların olumlu anlamda etki ettiği de görülmektedir. Bunlara, Peppa Pig, Caillou, Winnie The Pooh ve Kaşif Dora gibi çizgi filmler örnek verilebilir. Burada en önemli rol ebeveynlere düşmektedir. Çocuklar, ebeveynleri tarafından sırf vakit geçirsinler diye şiddet içerikli ve toplumsal cinsiyet ayrımı yapılan çizgi filmlerle baş başa bırakılmamalıdır (Götz et al., 2005).